Je doet je mond open en er klinkt een klik. Of een doffe knap, vlak voor je oor. Soms hoor je hem alleen zelf, soms hoort de rest van de tafel hem mee.
Het eerste wat de moeite waard is om te weten: dit hebben heel veel mensen, en het is meestal onschuldig. Ongeveer een derde van de mensen heeft een kaak die klikt of knapt. Bij de meesten doet dat verder niets.
Wat er gebeurt als het klikt
Je kaakgewricht zit vlak voor je oor. Leg er een vinger op en doe je mond open: dat wat beweegt, is het.
In dat gewricht ligt een klein schijfje kraakbeen, de discus. Het ligt als een kussentje tussen de kop van je onderkaak en je schedel, en het hoort mee te glijden als je je mond opent. Doet het dat niet helemaal netjes, dan schiet het op een gegeven moment terug op zijn plek. Dat terugschieten is de klik.
Daarom klikt het meestal op hetzelfde punt in de beweging. En daarom klikt het soms twee keer: één keer bij het openen, één keer bij het sluiten.
Een ruwer, korrelig geluid is iets anders — dat komt eerder van de gewrichtsvlakken zelf en hoort bij slijtage. Dat is een vraag voor je tandarts.
Wanneer het niet erg is
Klikken zonder pijn. Klikken waarbij je mond gewoon ver genoeg open kan. Klikken dat er soms is en soms niet.
In die gevallen hoeft er meestal niets te gebeuren. Het geluid is vervelend en het is geen schade. Er bestaat ook geen oefening die het gegarandeerd weghaalt: het doel is een kaak die comfortabel beweegt, niet per se een kaak die stil is.
Wanneer het wél iets betekent
Ga langs je tandarts of huisarts als:
- er pijn bij het klikken komt, of pijn die blijft
- je kaak op slot schiet, of maar half open wil
- het klikken overgaat in vastzitten
- je mond ineens duidelijk minder ver open kan
- het aan één kant zit en erger wordt
Dit zijn de signalen waarbij iemand ernaar moet kijken. Niet omdat het meteen ernstig is, maar omdat een gewricht dat blokkeert een ander verhaal is dan een gewricht dat klikt.
Spieren of gewricht?
Als je online zoekt, kom je al snel bij Engelse afkortingen terecht. In Nederland praten tandartsen en fysiotherapeuten over kaakklachten, of over kaakgewrichtsklachten als het echt om het gewricht gaat. Dat is ook het nuttigste onderscheid.
De spieren. Verreweg het grootste deel van de kaakklachten komt van de spieren, niet van het gewricht. Spieren die uren werk doen waar niemand om vroeg, worden gevoelig — net als elke andere spier. Dat voel je als een zeurende, doffe pijn die uitstraalt naar je slaap, je oor of je nek.
Het gewricht. Hier gaat het om de discus en de gewrichtsvlakken. Klikken, knappen, blokkeren, minder ver open kunnen.
Bij veel mensen speelt allebei. Dat maakt het niet ingewikkelder dan het is. De spieren zijn het deel waar je zelf iets aan kunt doen. Het gewricht is het deel waar je iemand naar laat kijken als het vastloopt.
Wat het gewricht belast
Een kaak die klikt, klikt vaker op een dag waarop je kaak hard heeft gewerkt. Dat is de link met knarsen en klemmen.
Klemmen is spierwerk, en dat spierwerk drukt de kop van je kaak in het gewricht. Uren stil klemmen — overdag achter een scherm, of 's nachts terwijl je slaapt — is precies de belasting waar een gevoelige discus slechter van wordt. Knarsen en klemmen zijn geen ziekte; het is spieractiviteit, en of die kwaad kan hangt af van hoeveel er is (Lobbezoo et al., 2013).
Wordt je klikken erger in drukke periodes, dan is dat een aanwijzing waar je iets mee kunt.
Wat helpt
Rustig bewegen. Half openen in plaats van wijd, een tijdje geen grote happen, en niet expres klikken om te horen of het er nog is. Dat laatste doet bijna iedereen, en het helpt niet.
Oefeningen. Gecontroleerd openen met je tong tegen je gehemelte, en recht openen voor de spiegel in plaats van scheef. Ze halen het geluid niet altijd weg, maar ze maken de beweging rustiger. Ze staan allemaal op onze pagina over een klikkende kaak, gratis en zonder account.
Je kaak minder laten werken. Overdag opmerken en loslaten is het stuk waar je zelf bij bent. Tanden een millimeter uit elkaar, kaak zacht: dat is de ruststand, en de meeste mensen zitten er de halve dag niet in.
Kijken wat er 's nachts gebeurt. Als het klikken erger wordt en je weet niet waarom, is de nacht de plek waar je niets van ziet.
Wat je zelf kunt uitzoeken
De vraag "belast ik mijn kaak te veel?" is te beantwoorden, en de meeste mensen beantwoorden hem nooit.
Overdag begin je vandaag: de JawSense app vraagt het je een paar keer per dag — staan je tanden op elkaar? — en heeft de oefeningen voor een klikkende kaak in de goede volgorde staan. Gratis om mee te beginnen.
Voor de nacht meet twee nachten thuis hoe vaak en hoe lang je kaakspieren aanspannen. Dan weet je of het klemmen meespeelt, in plaats van dat je het vermoedt.
