De meeste mensen leren hun kaak kennen via een klacht die niet over hun kaak lijkt te gaan.
Hoofdpijn die er al zit als je wakker wordt, bij je slapen. Een oor dat vol voelt of piept, en waar de KNO-arts niets aan vindt. Een kies die zo overtuigend pijn doet dat er een vulling in komt die hij niet nodig had. Een nek die niet loslaat, hoe vaak je je schouders ook draait.
Voor elk van die klachten ga je naar iemand anders. En vaak helpt het niet. Waarom dat zo is, is de moeite van het weten waard, omdat het verandert wat je hierna doet.
Eén zenuw, één druk kruispunt
Eén grote zenuw voert het gevoel af van je kaak, je tanden, je gezicht en je bijholten. Die zenuw komt binnen op dezelfde plek in je hersenstam als de zenuwen uit de bovenkant van je nek. Al die signalen komen aan bij hetzelfde kleine groepje cellen, en dat groepje kan niet altijd zeggen wie wat stuurde.
Dat is geen fout in het ontwerp. Zo zit het systeem in elkaar, en meestal werkt het prima. Maar het betekent wel dat je hersenen de signalen van je kaak en van de buren door dezelfde deur binnenkrijgen. Ze kunnen dan niet altijd precies zeggen uit welke kamer het lawaai kwam.
Dus een spier die overuren draait in de hoek van je kaak, kun je voelen bij je slaap. Of achter je oog. Of in een kies. Waar je het voelt, is niet altijd waar het werk gebeurt.
Hoe dat er in het echt uitziet
Slapen en achter je ogen. De slaapspier is een brede waaier van spier aan de zijkant van je hoofd, en het is een van de spieren waarmee je klemt. Als die uren aanstaat, voel je dat precies waar je een spanningshoofdpijn voelt. Vaak ook boven je wenkbrauwen, en dan denk je: bijholten.
Je oor. Meerdere kaakspieren zitten vlak bij je oor, en het kaakgewricht zit er direct voor. Een vol gevoel, een doffe pijn, een piep terwijl je oor gezond is: voor wie ernaar zoekt is het een bekend patroon. Voor wie dat niet doet, is het onzichtbaar.
Je kiezen. Dit is de duurste versie. De pijn is echt, de kies is gezond, en de vulling helpt niet, want de pijn kwam nooit uit de kies.
Je nek en schouders. Dit werkt twee kanten op. Een kaak spant bijna nooit alleen aan. Je nek en je schouders doen mee, en ze delen dat kruispunt. Zo houden ze elkaar aan de gang.
Hoe meer plekken pijn doen, hoe vaker de kaak meedoet
Dit is niet alleen een verhaal over zenuwbanen. Het is ook te tellen.
In een Amerikaans bevolkingsonderzoek onder 52.159 mensen werd gevraagd naar pijn op vier plekken — hoofdpijn, nek, rug en gewrichten — en naar kaak- of aangezichtspijn. Bij mensen zonder één van die vier had 1,1% kaakpijn. Bij mensen met alle vier was dat 32,4%, met een nette oplopende lijn ertussen (Slade et al., 2020).
Let op wat daar staat en wat er niet staat. Ze komen samen voor. Het onderzoek zegt niet dat je kaak je rugpijn veroorzaakt, of andersom — het kan ook iets zijn wat allebei aanjaagt, zoals slecht slapen. Wat het wel zegt: als je op meerdere plekken pijn hebt, is de kans dat je kaak meedoet een stuk groter, en dan is het de moeite waard om ernaar te laten kijken.
De eerlijke kanttekening
Dit is een van de mogelijke oorzaken. Het is geen diagnose.
Hoofdpijn, oorklachten en nekpijn hebben veel andere oorzaken, en een aantal daarvan is belangrijker en hoort bij een arts. Niets hier zegt dat jouw hoofdpijn van je kaak komt. Wat het wel zegt: je kaak hoort op het lijstje van dingen om te bekijken. En daar staat hij bijna nooit, omdat degene die naar je oor kijkt niet naar je kaak kijkt.
Is de pijn nieuw, aan één kant, erger aan het worden of anders dan eerst? Ga dan eerst naar je huisarts of tandarts. Krijg je je mond niet goed open, of schiet je kaak op slot? Ook dan. Dit stuk is uitleg, geen beoordeling.
Waarom je jezelf er niet op betrapt
De voor de hand liggende reactie is: dan stop ik gewoon met klemmen. Alleen gebeurt een groot deel ervan terwijl je slaapt, of terwijl je zo hard geconcentreerd bent dat je het niet doorhebt. Thuisarts zegt het zo: je spant je kaakspieren steeds aan zonder het te merken. Wat je niet merkt, kun je niet loslaten.
Dat is het gat. Niet je wil, maar wat je weet. De meeste mensen die iets aan hun kaak willen doen, gokken wat hun kaak doet als ze niet opletten. En kopen op basis van die gok een bitje, een injectie of een kuur.
Wat je kaak doet en je knie niet
Er is nog een reden waarom dit meer uitmaakt dan het klinkt.
Een knie die je te zwaar belast, kun je rust geven. Trap voor trap, even niet hardlopen, laten rusten.
Je kaak kun je geen rust geven. Je ademt ermee, praat ermee, eet ermee, gaapt, lacht, zoent en houdt er je gezicht mee bij elkaar. Duizenden keren per dag, of de spieren nu zeer doen of niet. Een spier die nooit vrij krijgt, kun je niet even uitzetten. Je moet ermee leren werken.
Daar begint het: eerst zien wat je kaak eigenlijk doet. Wanneer hij aanstaat, hoe lang, en wat eraan voorafging. Dan neem je een besluit in plaats van een gok.
Overdag kun je vandaag beginnen. De JawSense app vraagt het je een paar keer per dag: zitten je tanden op elkaar? Gratis om mee te beginnen. Wil je weten wat er 's nachts gebeurt? De check duurt twee minuten en zegt eerlijk wat er wel en niet op wijst.
